Konopie – co to jest ?


Konopie (Cannabis indica, sativa, ruderalis) nale┼╝─ů do najstarszych ro┼Ťlin uprawianych przez cz┼éowieka. Przez tysi─ůclecia uwa┼╝ane by┼éy za najbardziej po┼╝yteczny plon znany ludzko┼Ťci.

W Afryce, Europie i Azji konopie zawsze dostarcza┼éy cz┼éowiekowi ogromnych ilo┼Ťci w┼é├│kna i oleju, przyczyniaj─ůc si─Ö do powstawania i upadk├│w wielkich cywilizacji. A┼╝ do rewolucji przemys┼éowej w XIX wieku stanowi┼éy one podstaw─Ö najwa┼╝niejszego przemys┼éu ludzko┼Ťci, dostarczaj─ůc jej wi─Ökszo┼Ťci potrzebnych w┼é├│kien, olej├│w i papieru, a tak┼╝e po┼╝ywienia, lekarstw, u┼╝ywek i tysi─Öcy innych produkt├│w. Oko┼éo 80% papieru i tekstyli├│w u┼╝ywanych na ┼Ťwiecie by┼éo wytwarzanych z konopi. Wydawnictwo Columbia History of The World stwierdza, ┼╝e najstarszym znaleziskiem kultury przemys┼éowej ludzko┼Ťci jest skrawek tkaniny konopnej pochodz─ůcy z ok. 8000 r. p.n.e. W Cesarstwie Japonii tradycja nakazywa┼éa rodzinie cesarskiej u┼╝ywanie tekstyli├│w konopnych. Tak┼╝e dzisiaj naukowcy zachwycaj─ů si─Ö unikalnymi w┼éa┼Ťciwo┼Ťciami termicznymi, ekranuj─ůcymi, antyalergicznymi i zdrowotnymi tej tkaniny.

Konopie dostarczaj─ů 4 razy wi─Öcej papieru ni┼╝ obecnie produkuje si─Ö z drzew i jest to papier bez por├│wnania trwalszy i lepszy jako┼Ťciowo. Pierwsza drukowana Biblia Gutenberga i orygina┼é Deklaracji Niepodleg┼éo┼Ťci zosta┼éy sporz─ůdzone na papierze konopnym. Ma┼éo kto wie, ┼╝e konopie maj─ů te┼╝ zastosowanie w budownictwie: wapno z nimi jest mocniejsze i 6 razy l┼╝ejsze ni┼╝ cement. Europejskie firmy buduj─ůce domy w ten spos├│b maj─ů tysi─ůce zam├│wie┼ä i nie nad─ů┼╝aj─ů z ich realizacj─ů.

Przez tysi─ůclecia konopie by┼éy filarem rolnictwa, przemys┼éu oraz mia┼éy decyduj─ůce znaczenie strategiczne. Nie dziwi zatem fakt, ┼╝e Cesarstwo Rzymskie toczy┼éo o nie wojny, za┼Ť Anglii, Hiszpanii, Holandii i innym krajom pomog┼éy podbija─ç morza i l─ůdy. Z konopi wytwarzano ok. 25 000 r├│┼╝nych produkt├│w, od oliwy spo┼╝ywczej po liny okr─Ötowe. Stanowi┼éy one jedn─ů z przyczyn wyprawy Napoleona przeciwko Rosji. Historycy twierdz─ů, ┼╝e przyczyni┼éy si─Ö w XVI i XVII w. do wzrostu dobrobytu i liczby urodze┼ä oraz ma┼é┼╝e┼ästw we Francji. ├ôwczesny lekarz i pisarz Francis Rablais twierdzi┼é, ┼╝e gdyby jakakolwiek ro┼Ťlina mia┼éa zosta─ç kr├│lem ┼Ťwiatowej flory, by┼éyby to konopie.

Konopie wywar┼éy tak┼╝e wielki wp┼éyw na rozw├│j duchowo┼Ťci, poezji, sztuki. Ich nasiona archeolodzy odkryli w staro┼╝ytnych i ┼Ťredniowiecznych miejscach poch├│wku, w grobach Chi┼äczyk├│w, Hindus├│w, Scyt├│w, ┼╗yd├│w, a tak┼╝e Wiking├│w, Francuz├│w, Niemc├│w. W Chinach znano je ju┼╝ 10 tys. lat p.n.e., a pa┼ästwo ┼Ťrodka nazywano kiedy┼Ť krajem konopi i morwy. Do dzi┼Ť s─ů tam wykorzystywane w czasie ceremonii pogrzebowych. Najstarsze wzmianki o konopiach pochodz─ů z dawnej literatury medycznej i religijnej staro┼╝ytnych Chin, Indii i Bliskiego Wschodu.

Wiele kraj├│w (np. Rosja) uczyni┼éo konopie sk┼éadnikiem swojej diety ÔÇô nasiona konopne zawieraj─ů wszystkie podstawowe aminokwasy oraz kwasy t┼éuszczowe, niezb─Ödne do prawid┼éowego funkcjonowania organizmu i utrzymania zdrowia. Przez tysi─ůce lat by┼éy cenionym sk┼éadnikiem od┼╝ywczym dla umys┼éu i cia┼éa. Budda w swoich ascetycznych latach mia┼é ┼╝ywi─ç si─Ö wy┼é─ůcznie nimi. Ptaki ch─Ötnie wybieraj─ů te nasiona ÔÇô dzi─Öki nim ┼╝yj─ů d┼éu┼╝ej i s─ů zdrowsze; ciekawe, ┼╝e tak┼╝eÔÇŽwi─Öcej ┼Ťpiewaj─ů.

Pierwsi ameryka┼äscy prezydenci G. Washington i T. Jefferson uprawiali konopie. Waszyngton powiedzia┼é: ÔÇ×Wykorzystujcie konopie jak najlepiej. Uprawiajcie je wsz─Ödzie.ÔÇŁ Jefferson stwierdzi┼é, ┼╝e najbardziej warto┼Ťciow─ů rzecz─ů, jak─ů mo┼╝e zrobi─ç nar├│d, to doda─ç ro┼Ťlin─Ö do swojej kultury.

Pierwsze ameryka┼äskie prawo dotycz─ůce konopi, ustanowione w Virginii w 1619 r., nakazywa┼éo uprawia─ç je w ka┼╝dym gospodarstwie. W historii USA bywa┼éy okresy, w czasie kt├│rych mo┼╝na by┼éo trafi─ç za kraty za odmow─Ö zajmowania si─Ö konopiami (Wirginia 1763-67). Dzisiaj w tym stanie posiadanie cho─çby 1 krzaka ro┼Ťliny grozi kar─ů od 5 do 30 lat wi─Özienia.

Prawdopodobnie zakaz tak wa┼╝nej strategicznie ro┼Ťliny mia┼é swoje ┼║r├│d┼éo w intrygach polityczno-rodzinnych w ameryka┼äskim przemy┼Ťle na pocz─ůtku XX wieku. By┼é on ┼Ťci┼Ťle zwi─ůzany z wprowadzaniem na rynek syntetycznych tkanin takich jak nylon i stylon, a tak┼╝e z rozwojem przemys┼éu naftowego. Sprytnie u┼╝yto nieznanego w├│wczas s┼éowa ÔÇ×marihuanaÔÇŁ, aby zakaza─ç uprawy i zbior├│w powszechnie cenionych konopi. Lokalne meksyka┼äskie okre┼Ťlenie zna ju┼╝ dzi┼Ť ca┼éy ┼Ťwiat. Zakaz ten sta┼é si─Ö jedn─ů z g┼é├│wnych przyczyn dzisiejszego globalnego kryzysu moralnego i ekonomicznego.

W┼é├│kna syntetyczne nie mia┼éy szans konkurowa─ç z najtrwalszym (10 razy bardziej ni┼╝ d┼╝ins), najta┼äszym i zarazem najdelikatniejszym w┼é├│knem naturalnym. Pierwsze Levisy by┼éy robione z konopi. Nieprzypadkowo zakaz uprawy konopi wprowadzono 2 miesi─ůce po wynalezieniu nowych maszyn i metod pozyskiwania w┼é├│kna konopnego ÔÇô czas potrzebny na to spad┼é z 300 roboczogodzin do…jednej godziny. Podobna maszyna do bawe┼ény wywo┼éa┼éa prawdziw─ů rewolucj─Ö w cenach i przemy┼Ťle w┼é├│kienniczym. Bawe┼éna potrzebuje jednak, w przeciwie┼ästwie do konopi, ogromnych ilo┼Ťci wyj─ůtkowo toksycznych, nielubianych przez rolnik├│w i obro┼äc├│w ┼Ťrodowiska nawoz├│w chemicznych. Uprawy bawe┼ény to zaledwie 2,5 % area┼é├│w rolnych na ┼Ťwiecie, tymczasem poch┼éaniaj─ů ponad 20 procent globalnego zu┼╝ycia ┼Ťrodk├│w owadob├│jczych. Do wyprodukowania koszulki u┼╝ywa si─Ö 8000 r├│┼╝nych chemikali├│w, jedna ┼éy┼╝eczka tej mieszanki wylana na sk├│r─Ö jest w stanie zabi─ç doros┼éego m─Ö┼╝czyzn─Ö.

W trakcie trwania prohibicji zdarza┼éy si─Ö przerwy – w czasie II wojny ┼Ťwiatowej sukces aliant├│w zale┼╝a┼é od konopi, wi─Öc nakr─Öcono film Konopie dla zwyci─Östwa. Po wojnie zakaz utrzymano, cho─ç USA importowa┼éy miliony ton surowca z Indii. Dzisiaj Stany Zjednoczone s─ů jedynym rozwini─Ötym krajem, w kt├│rym konopie s─ů zakazane nawet w przemy┼Ťle i rolnictwie. W Unii Europejskiej natomiast ich uprawa jest zalecana, a nawet subsydiowana.

Wizjoner przemys┼éu samochodowego Henry Ford w latach 30. XX wieku wyprodukowa┼é samoch├│d z konopi. Tak┼╝e silniki na biopaliwa Diesla by┼éy znane od pocz─ůtku XX wieku – olej ro┼Ťlinny dawa┼é ┼Ťwiat┼éo w lampach ju┼╝ w czasach prehistorycznych. Przemys┼é motoryzacyjny wyobra┼╝ali sobie jako now─ů ga┼é─ů┼║ rolnictwa, kt├│re wytwarza┼éoby wtedy znacz─ůc─ů cz─Ö┼Ť─ç energii. Samoch├│d Forda z 1941 r. z celulozowych w┼é├│kien uzyskanych z konopi, sizalu i s┼éomy mo┼╝na zobaczy─ç w wielu filmach o konopiach emitowanych m. in. na francuskim kanale dokumentalnym Planete TV, w ksi─ů┼╝kach, gazetach z tamtych lat, a dzisiaj tak┼╝e na koszulkach czy plakatach. By┼é on 10 razy bardziej wytrzyma┼éy na silne uderzenia i kilkakrotnie l┼╝ejszy. Pr├│ba z ci─Ö┼╝kim stalowym m┼éotem wygl─ůda┼éa naprawd─Ö imponuj─ůco: po silnym uderzeniu m┼éot odskakiwa┼é od maski samochodu jak gdyby karoseria by┼éa zrobiona z kauczuku, bez zostawienia najmniejszego wgniecenia. Magazyn Popular Mechanics w 1938 r. przewidywa┼é, ┼╝e nowe technologie i rynki zbytu uczyni─ů konopie najbardziej warto┼Ťciowym surowcem w ┼Ťwiecie – ÔÇ×nowym plonem wartym bilion dolar├│wÔÇŁ. Na czas II wojny ┼Ťwiatowej prohibicj─Ö zawieszono, rolnik m├│g┼é nawet unikn─ů─ç poboru do armii je┼Ťli zaj─ů┼é si─Ö ich upraw─ů.

Coraz wi─Öcej m├│wi si─Ö o tym, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç wojen ma dzi┼Ť za przyczyn─Ö rop─Ö naftow─ů, nazywan─ů w wielu wyniszczonych krajach ÔÇ×ekskrementem diab┼éaÔÇŁ. Bliski Wsch├│d, Irak, Afganistan, Azja ┼Ürodkowa, rejon Morza Kaspijskiego, Afryka P┼én. – to mapa naftowych interes├│w i ÔÇô co za tym idzie ÔÇô tak┼╝e rzezi wojennych. Spraw─ů podstawowej wagi jest zwr├│cenie uwagi na cykliczne, odnawialne ┼║r├│d┼éa energii. O paliwach biologicznych, w pe┼éni odnawialnych zasobach przyrody, by┼éo do niedawna raczej cicho, chocia┼╝ to nic nowego. Ostatnie prognozy stwierdzaj─ů jednak, ┼╝e ju┼╝ wkr├│tce ┼Ťwiat b─Ödzie korzysta┼é g┼é├│wnie z biopaliw. Dodatkow─ů zalet─ů jest wa┼╝ny dla ekologii fakt, ┼╝e paliwowy plon b─Ödzie przy okazji pomaga┼é oczy┼Ťci─ç zanieczyszczon─ů atmosfer─Ö: ro┼Ťliny rosn─ůc pobieraj─ů z niej dwutlenek w─Ögla i produkuj─ů tlen. Ameryka┼äski uczony Jared Diamond ostrzega, ┼╝e wkr├│tce mo┼╝e zabrakn─ů─ç energii promieniowania s┼éonecznego. Jest ona przekszta┼écana poprzez proces fotosyntezy w formy u┼╝yteczne dla cz┼éowieka. Bez ro┼Ťlin nie mieliby┼Ťmy po┼╝ywienia, ubra┼ä, drewna, ksi─ů┼╝ek, a tak┼╝e tlenu do oddychania. Tymczasem zdolno┼Ť─ç fotosyntetyczna Ziemi, liczona jako powierzchnia dost─Öpnych teren├│w zielonych, w por├│wnaniu z popytem wywo┼éanym rozwojem i przyrostem ludno┼Ťci spotkaj─ů si─Ö w punkcie, kt├│ry mo┼╝e oznacza─ç koniec wsp├│┼éczesnej cywilizacji. Nie ma innego wyj┼Ťcia ÔÇô musimy wybra─ç si─Ö z motyk─ů na s┼éo┼äce. Powietrze, kt├│rym oddychamy, jest dla wszystkich: i biednych, i bogatych.

Zdaniem ekspert├│w mamy ok. 10 lat na opracowanie nowych technologii i nowej polityki. Francuska ekonomistka Genevieve Ferone nazwa┼éa rzecz po imieniu: chodzi o przej┼Ťcie od gospodarki rabunkowej ku ┼éadowi mi─Ödzynarodowemu opartemu na wsp├│┼épracy. W swojej ksi─ů┼╝ce dat─Ö nadej┼Ťcia krachu ekologicznego i gospodarczego, spowodowanego kryzysem energetycznym, globalnym ociepleniem, przeludnieniem oraz innymi czynnikami wyznacza na rok 2030. Inni eksperci s─ů jeszcze wi─Ökszymi pesymistami ÔÇô wskazuj─ů na rok 2020. Przed katastrof─ů energetyczn─ů mo┼╝e nas uchroni─ç tylko rozw├│j nauki. Rz─ůd Szwecji zapowiedzia┼é, ┼╝e w ci─ůgu 15 lat przestanie ona korzysta─ç z ropy, w─Ögla i gazu. ÔÇ×Zielona SzwecjaÔÇŁ ma sko┼äczy─ç z niszczeniem ┼Ťrodowiska oraz paliwami powoduj─ůcymi globalne ocieplenie, kwa┼Ťne deszcze, zanieczyszczenie wody i powietrza. Do or─Ödownik├│w ekologii, nazywanej nowym humanizmem, nale┼╝y tak┼╝e by┼éy przyw├│dca ZSRR Michail Gorbaczow i by┼éy wiceprezydent USA Al Gore. Komisarz UE ds. ┼Ťrodowiska Stavros Dimas uwa┼╝a, ┼╝e rozw├│j odnawialnych ┼║r├│de┼é energii jest dobry nie tylko dla klimatu i przyrody. Prowadzi on do dywersyfikacji ┼║r├│de┼é, zmniejsza uzale┼╝nienie od ropy i gazu, zwi─Ökszaj─ůc bezpiecze┼ästwo. Sprzyja rozwojowi nowych technologii i miejsc pracy. Przemys┼éy zielonych technologii w 2008 r. zatrudnia┼éy wi─Öcej ludzi ni┼╝ europejski przemys┼é farmaceutyczny.

Nie przeszkadza to Unii Europejskiej i USA blokowa─ç tani etanol z Brazylii, aby nie dopu┼Ťci─ç do przewagi trzcinowego Po┼éudnia nad rzepakow─ů P├│┼énoc─ů. Trawy i trzciny maj─ů jednak wi─Öksz─ů szans─Ö stopniowo zast─ůpi─ç ko┼äcz─ůc─ů si─Ö rop─Ö. Zagro┼╝one lobby naftowe zosta┼éo zmuszone do inwestycji w rolnictwo i nauk─Ö. Biopaliwa s─ů wielk─ů szans─ů dla biednych pa┼ästw, zw┼éaszcza w Afryce, kt├│re nie mog─ů konkurowa─ç z dotowanym zachodnim rolnictwem. Tw├│rca telewizji CNN Ted Tuner przy┼é─ůczy┼é si─Ö do kampanii na rzecz biopaliw, dostrzegaj─ůc w nich szans─Ö dla biednych kraj├│w ÔÇô rolnicy mieliby zapewniony rynek zbytu swoich towar├│w. Zdaniem wielu ekspert├│w biopaliwa to wst─Öp do nowej, ekologicznej epoki, tak┼╝e w historii motoryzacji. Dzisiejsza petropolityka powoduje, ┼╝e im wy┼╝sza jest cena ropy, tym bardziej kurczy si─Ö nasza wolno┼Ť─ç. Thomas L Friedman, dziennikarz New York Times i trzykrotny zdobywca Nagrody Pulitzera napisa┼é, ┼╝e zmiana nawyk├│w energetycznych to ju┼╝ nie jest hobby naiwnych ekolog├│w, ale narodowy imperatyw bezpiecze┼ästwa. Prezydent Brazylii Luiz I. da Silva powiedzia┼é, ┼╝e czuje si─Ö osobi┼Ťcie zniewa┼╝ony, kiedy czyst─ů energi─Ö z biopaliw wytyka si─Ö brudnymi palcami unurzanymi w ropie i w─Öglu. Pod koniec swojej drugiej kadencji nawet by┼éy prezydent USA George W. Bush zainteresowa┼é si─Ö rozwi─ůzaniami brazylijskimi, w kt├│rych etanol tankuje si─Ö do 70% aut, za┼Ť biopaliwa s─ů u┼╝ywane masowo od 30 lat. Najwi─Ökszy kraj Ameryki ┼üaci┼äskiej nie potrzebuje ropy i ma szans─Ö sta─ç si─Ö paliwowym mocarstwem. Bush w trakcie oficjalnego powitania napi┼é si─Ö nawet brazylijskiej alkoholowej benzyny, co jest zdarzeniem bez precedensu w dziejach dyplomacji.

Dzisiaj na rynku biopaliw kr├│luje etanol z trzciny cukrowej i olej nap─Ödowy z rzepaku. Wiele kraj├│w inwestuje powa┼╝ne kwoty w rozw├│j tej ga┼é─Özi rolnictwa i przemys┼éu. Trwaj─ů poszukiwania najlepszej ro┼Ťliny energetycznej w celu standaryzacji upraw na ┼Ťwiecie. Musi ona rosn─ů─ç szybko, mie─ç du┼╝─ů odporno┼Ť─ç i ma┼ée wymagania. Gdy ludzie w r├│┼╝nych miejscach na ┼Ťwiecie s─ů zmuszeni z r├│┼╝nych przyczyn (np. klimatycznych) uprawia─ç tylko jedn─ů ro┼Ťlin─Ö, zawsze wybieraj─ů konopie. Warto o tym pami─Öta─ç szukaj─ůc najwydajniejszych ro┼Ťlin do standaryzacji biopaliw: konopie ┼Ťwietnie rosn─ů od Afryki a┼╝ po Syberi─Ö dostarczaj─ůc zar├│wno oleju, jak i ro┼Ťlinnej biomasy.

Mikrobiolog W┼éadys┼éaw Kunicki-Goldfinger napisa┼é: ÔÇ×Dla biosfery nie jeste┼Ťmy najwa┼╝niejszym aktorem. Dramat czy tragifarsa ┼╝ycia rozgrywa┼éy si─Ö i mog─ů si─Ö w przysz┼éo┼Ťci rozgrywa─ç mniej wi─Öcej tak samo i bez nas. Ale jeste┼Ťmy chyba jedynymi aktorami na scenie, kt├│rzy o tym wiedz─ů i kt├│rzy mog─ů cho─çby cz─Ö┼Ťciowo pisa─ç swoj─ů rol─Ö. Nie piszmy jej jak idioci i ┼éajdacy. Sta─ç nas bowiem na dobry i pi─Ökny scenariusz.ÔÇŁ

Dzisiaj dysponujemy ju┼╝ ┼Ťrodkami i technologiami mog─ůcymi rozwi─ůza─ç wi─Ökszo┼Ť─ç ┼Ťwiatowych problem├│w: g┼é├│d, narkomani─Ö, choroby i ub├│stwo. Potrafimy wykorzystywa─ç alternatywne ┼║r├│d┼éa energii, w tym odnawialne biopaliwa. Futurolog Waldemar Kampffert ju┼╝ w 1950 r. przewidywa┼é, ┼╝e w ci─ůgu p├│┼é wieku ludzie do┼Ťwiadcz─ů cud├│w post─Öpu: niezawodnej medycyny, szybkiego transportu, taniej ┼╝ywno┼Ťci, opakowa┼ä i naczy┼ä, kt├│re nie b─Öd─ů za┼Ťmieca─ç ┼Ťrodowiska, ale ulegn─ů rozk┼éadowi po u┼╝yciu. Zaznaczy┼é jednak, ┼╝e przeszkod─ů dla lepszego jutra mog─ů sta─ç si─Ö partykularne interesy. To w┼éa┼Ťnie te interesy sprawiaj─ů, ┼╝e codziennie na ┼Ťwiecie umiera 30 tysi─Öcy dzieci od chor├│b, kt├│re medycyna potrafi ju┼╝ wyleczy─ç. Po┼éowa ludno┼Ťci w po┼éudniowej Afryce i wielu innych krajach tzw. III ┼Ťwiata musi prze┼╝y─ç dzie┼ä za jednego dolara ameryka┼äskiego lub mniej. Na pomoc dla tych kraj├│w przeznacza si─Ö mniej pieni─Ödzy ni┼╝ kosztuje jeden nowoczesny bombowiec czy kilka tygodni wojny np. w Iraku. Wed┼éug raportu ONZ obecnie 1 % ludno┼Ťci ┼Ťwiata zgromadzi┼é 40% bogactw Ziemi (konta, udzia┼éy, nieruchomo┼Ťci i ruchomo┼Ťci), za┼Ť 10% najbogatszych posiada ich nawet 85%. Z drugiej strony po┼éowa ludno┼Ťci planety nie ma nawet 1% d├│br. Filozof Ryszard Rorty ostrzega nas wszystkich przed brazylianizacj─ů, czyli podzia┼éem spo┼éecze┼ästwa na niewielk─ů liczebnie i bardzo bogat─ů ÔÇ×nadklas─ÖÔÇŁ i niezwykle liczn─ů biedot─Ö. Socjolog prof. Zygmunt Bauman, autor wielu ksi─ů┼╝ek t┼éumaczonych na dziesi─ůtki j─Özyk├│w, uwa┼╝a, ┼╝e gro┼║b─Ö dzikiej globalizacji mo┼╝e z┼éagodzi─ç tylko wyniesienie rz─ůd├│w prawa do poziomu, na kt├│rym dzia┼éaj─ů dzi┼Ť moce gospodarcze. ÔÇ×Pa┼ästwo spo┼éeczne mo┼╝e utrzyma─ç si─Ö przy ┼╝yciu tylko w formie ÔÇ×spo┼éecznej planetyÔÇŁ, a demokracja prze┼╝y─ç tylko w formie og├│lnoziemskiej. Ta prawda utoruje sobie pr─Ödzej czy p├│┼║niej drog─Ö do ┼Ťwiadomo┼Ťci spo┼éecznej ÔÇô a od niej do czyn├│w.ÔÇŁ B─Ödziemy bezpieczni, gdy inne narody te┼╝ b─Öd─ů czu─ç si─Ö bezpieczne. P├│ki co, inicjatywy przeciwdzia┼éaj─ůce globalnemu ociepleniu (np. protok├│┼é z Kyoto), czy takie jak powo┼éanie Mi─Ödzynarodowego S─ůdu Kryminalnego czy zakaz u┼╝ywania min l─ůdowych s─ů bojkotowane przez mo┼╝nych tego ┼Ťwiata. W osi─ůgni─Öciu dobrobytu przeszkadza nam jedynie nieludzki charakter dzisiejszej polityki. Wed┼éug Program├│w Rozwojowych ONZ i Worldwatch Institute zaspokojenie podstawowych potrzeb ka┼╝dego mieszka┼äca planety, czyli wody, systemu kanalizacji, po┼╝ywienia, opieki zdrowotnej i edukacji, kosztowa┼éoby niewiele ponad 20 miliard├│w dolar├│w. Na zbrojenia i potrzeby wojska ┼Ťwiat rocznie wydaje ponad 40 razy wi─Öcej (ok. 900 mld). ┼Üwiatowe rolnictwo mog┼éoby dzisiaj wy┼╝ywi─ç 12 mld ludzi, mimo to 100 tys. ludzi umiera codziennie z g┼éodu, g┼éoduje notorycznie ponad miliard.

Tw├│rca teorii wolnego rynku, Adam Smith, wierzy┼é w dobrego Boga, szcz─Ö┼Ťcie ludzko┼Ťci i m─ůdro┼Ť─ç Opatrzno┼Ťci, do kt├│rej nale┼╝a┼éa ÔÇ×niewidzialna r─ÖkaÔÇŁ rynku reguluj─ůca p┼éace, prac─Ö, popyt i poda┼╝. Pochodz─ůcy z Bia┼éegostoku socjolog Max Weber podkre┼Ťla┼é rol─Ö etyki protestanckiej w tworzeniu si─Ö ducha kapitalizmu. U podstaw kapitalizmu le┼╝a┼éa pow┼Ťci─ůgliwo┼Ť─ç, a nie kult bogactwa oraz ┼╝─ůdza zysku. Powinien on temperowa─ç chciwo┼Ť─ç i wprowadza─ç ograniczenia, maj─ůc na celu d┼éugotrwa┼ée korzy┼Ťci. Racjonalny kapitalizm to planowanie i my┼Ťlenie o przysz┼éo┼Ťci, d─ů┼╝enie do osi─ůgania ci─ůgle nowych zysk├│w, do rentowno┼Ťci. Ameryka┼äski filozof katolicki Michale Novak napisa┼é, ┼╝e zysk w kapitalizmie to synonim rozwoju. Nie musi oznacza─ç grzechu chciwo┼Ťci. Dzisiejszy kapitalizm zapomnia┼é o swoich duchowych korzeniach i nie potrafi uwzgl─Ödni─ç interesu og├│┼éu, obchodzi go tylko bogactwo jednostek, akcjonariuszy. Tworzy wielkie nier├│wno┼Ťci, nie dba o rozw├│j, cz┼éowieka, ┼Ťrodowisko naturalne – musi on zosta─ç podporz─ůdkowany warto┼Ťciom demokratycznym. Filozof i teolog Walter Benjamin nazwa┼é kapitalizm religi─ů zniszczenia: niewiara w jakiekolwiek warto┼Ťci duchowe to tak┼╝e skomplikowany system wierze┼ä. Pogo┼ä za wielomiliardowym zyskiem sprawia, ┼╝e kapitali┼Ťci zostawiaj─ů w spadku swoim dzieciom i wnukom coraz bardziej zanieczyszczone powietrze, wod─Ö, gleb─Ö, mniej las├│w i unikalnej przyrody.

Znany futurolog i humanista Andrew Zolli wierzy, ┼╝e symbolem XXI wieku b─Ödzie ogrodnik ÔÇô cz┼éowiek rozumiej─ůcy, ┼╝e bierzemy na siebie odpowiedzialno┼Ť─ç za ca┼é─ů planet─Ö i my┼Ťl─ůcy nad mo┼╝liwo┼Ťciami regeneracyjnymi naszego ziemskiego ogrodu, cz┼éowiek korzystaj─ůcy ze zdobyczy nauki i technologii. Dobry model dla naszego stulecia to z kolei ÔÇ×ogr├│d nauki i technologiiÔÇŁ. Podobn─ů wizj─Ö ro┼Ťlinnego symbolu nowej ery kilkadziesi─ůt lat wcze┼Ťniej zaproponowa┼é ameryka┼äski pisarz Terence McKenna. Antropolog i religioznawca prof. Andrzej Wierci┼äski ju┼╝ ponad 20 lat temu zauwa┼╝y┼é, ┼╝e rozw├│j kultury materialnej musi zosta─ç zahamowany przez intensyfikacj─Ö kultury duchowej bez wzgl─Ödu na to, czy zmusi nas do tego kryzys energetyczny czy nie.

 

Autor: Sebastian Daniel